(This article is produced by our Gaeltacht team. You can read an English version of this piece here)

AN T-É A bhíonn siúlach, bíonn sé scéalach, de réir an seanfhocail.   Agus tá an Feirsteach Angus Lambkin ar dhuine des na Gaeil is mó taistil a fhéadfá casadh leo.   

Oibríonn Angus, a tógadh i gceantar Ormeau i mBéal Feirste agus a d’fhreastal ar Bhunscoil Phobal Feirste, le hOifig Comhordaithe don Daoncháirdeas na Náisiúin Aontaithe (The Office for the Co-ordination of Humanitarian Affairs) agus bhí sé ag labhairt le The Journal agus é ar saoire sa Nua Shéalainn tar éis cuid is mó de 2025 a chaitheamh ag obair ó Fídsí san Aigéan Chiúin.

“Bhíos i bhFídsí don chuid is mó den bhliain seo caite – chuas amach go Vananatu i dtosach báire toisc go raibh creath talún ann eh díreach roimh Nollaig 2024,” dúirt sé faoin oileán bheag le daonra 350,000 atá 1750 km soir ó thuaisceart na hAstráile agus siar ó Fidsí i ndeisceart an Aigéin Chiúin.

Cé go raibh go leor oibre le déanamh chun tacú le h-údaráis Vananatu agus iad ag deileáil le dochar na creatha talún, le tomhas 7.3, ní raibh an oiread brú ar Angus is a raibh in áiteanna eile a raibh sé ag obair iontu roimhe sin. 

“Bhí sé aisteach domsa ach bhí sé go deas mar rinne muid ullmhúchán agus rinne muid go leor cúrsaí traenála agus a leithéid de dhaoine ach, cinnte, ní raibh comhthéacs éigeandála againn le déileáil leis,” dúirt sé.

An cineál oibre a dhéanann Angus ná go mbíonn sé ag plé leis an rialtas áitiúil i láthair na h-éigeandála agus ag deileáil ar son an rialtais sin le na h-eagraíochtaí éagsúla atá ag obair ar an dtalamh ag dul i ngleic le ghnéithe éagsúla den éigeandáil. 

Is iomaí áit ar fud na cruinne atá Angus Lambkin tar éis bheith ag obair ann in éineacht lena chomhleacaithe sna Náisiuin Aontaithe. Angus Lambkin Angus Lambkin

“Tá muid ag iarraidh go mbeidh ciall leis an obair agus go mbeidh sé ag cur leis an obair atá ar siúl ag an rialtas agus tá muid ag iarraidh go nglacfaidh an Rialtas lenár lenár gcuid oibre ach an ról atá agamsa go mbím ag déileáil le fórsaí slándála agus, in amannta, grúpaí armtha.

“Tá muid ag iarraidh cur in iúl dóibh siúd faoin obair atá ar siúl ionas go mbeadh muid in ann feidhmiú i gcomhthéacsaí nach bhfuil chomh sábháilte agus go ligfidh siad muid leanstan ar aghaidh lenár cuid oibre go háirithe nuair atá seicphointí agus a leithéid acu.”

Nuair a bhí sé i Vananatu tar éis an crith talún, le tomhas 7.3 ar scála Richter, bhí go leor foirgnimh leagtha go talamh agus bhí ar go leor fóirne eitilt isteach ann chun teacht i gcabhair ar na daoine, tuairim is 80,000 sa phríomh chathair, Port Vila, agus an ceantar maguaird, a cuireadh a saol bun ós cionn.

Bhí ar Angus labhairt leis an Rialtas faoi na h-abaltachtaí a raibh na foirne a bhí ag teacht isteach, an trealamh a bhí ag teastáil agus mar sin de.  Bhi go leor oibre le déanamh – daoine á gcuardach sna fothraigh agus comhair leighis á eagrú agus i rith an ama bhi dainséar mar go raibh baol ann go dtitfeadh foirgnimh anuas ar na h-oibrithe fóirithinte.

“Bhí eitiltí ag landáil ag fórsaí ón Astráil, ón Nua Shéalainn is ón bhFrainc atá béal dorais i Nua Caledonia.”

D’fheidhmigh Angus agus a chomhleacaithe ag croí lár na h-iarrachtaí chun teacht i gcabhair ar na daoine i Vananatu agus ag caint le ceannairí na fóirne éagsúla a bhí ag obair ar an dtalamh ionas go dtuigfeadh siad na rudaí a raibh ag teastáil. 

Tá sé baolach go leor – le contúirt ó fhoirgnimh a fhéadfadh titim – bheith ag obair ar láthair chreathanna talún ar nós Vananatu ach, ar a laghad, tá gach éinne ag obair ar an dtaobh céanna.  Ní h-ionann an scéal i ngach áit a raibh Angus ag obair ann. 

“In áiteanna go bhfuil cogadh ar siúl tá sé tá tá saghas tá rioscaí eile i gceist,” dúirt sé.

Tosaíocht a bhíonn ag Angus sna h-áiteanna ina mbionn cogaíocht ar siúl ná a chinntiú go dtuigeann gach taobh go bhfuil siad neodrach.  

“Tá muid ag iarraidh go mbeadh go nglacfar lenár cuid oibre so caithfidh muid míniú don Rialtas cuid den obair atá ar siúl againn ach minic go leor feiceann muid bíonn grúpaí armtha i gceannas ar réigiúin difriúla agus caithfidh muid míniú dóibh siúd chomh maith.

“An teachtaireacht atá le roinnt againn ná go bhfuil sé seo bunaithe ar an dlí idirnáisiúnta, go bhfuil an coincheap go bhfuil ann le stair agus gur cheart go mbeadh fáil ag daoine ar chúnamh cé go bhfuil cé go bhfuil cogadh ar siúl acu agus gur cheart go mbeadh na grúpaí atá i mbun na hoibre sin neodrach agus neamhchlaonta.”

Thar nais sa cheannaras, Angus Lambkin i seomra chomhthionóil na Náisiúin Aontaithe i Nua Eabhrac Angus Lambkin Angus Lambkin

Is iomaí láthair coimhlinte a raibh Angus ag obair ann i gcaitheamh na mblianta atá sé le na Náisiúin Aontaithe. 

“Bhíos i bPoblacht Daonlathach an Congo,  Poblacht Lárnach na hAfraice, an Chamarún, deisceart Shúdan, an Iaráic, an Afganastáin, an Túirc,  tar éis an crith talún ansan cúpla bliain ó shin,” dúirt sé. 

Thug sé le fios go raibh sé san Afganastáin tar éis gur fhag fórsaí míleata Stáit Aontaithe Mheirceá an tír sin i Lúnasa 2021.

 ”D’fhan na Náisiúin Aontaithe agus cumainn carthanachta ann, phléigh siad é seo leis an Taliban roimh ré i Qatar, bhí ionadaí de chuid an Taliban ansin ag caint.

 ”Bheartaigh siad fánacht mar gur thug an Taliban cead dóibh leanacht ar aghaidh lena gcuid oibre.”

 Roimh imeacht fórsaí SAM, bhí siad agus Arm na hAfganastáine i gceannas i réigiúin áirithe agus an Taliban i gceannas in áiteanna eile.  Tar éis imeacht na Meirceánach, bhí an Taliban i gceannas i ngach áit. 

“An rud mór a bhí le plé ná cén ról ar cheart go mbeadh ag mná agus iad ag obair mar oibrithe daonchairdeas, daoi, mná áitiúla agus mná idirnáisiúnta agus cén dóigh ar cheart dúinn dul i ngleic le mná na hAfganastáine. 

“Bhí an Taliban den tuairim gur cheart dúinn plé le fir amháin, fir an teaghlaigh.”

Dúirt Angus go raibh na carthanachtaí agus na Náisiúin Aontaithe ag iarraidh plé le na mná go díreach maidir le cúrsaí sláinte.  Sa deireadh d’éirigh leo socrú a dhéanamh ina raibh solúbthacht airithe i gceist. 

Níl fhios ag Angus cén áit a bheidh sé ag dul i ndiaidh seo.   Ach is féidir bheith ag brath, má bhíonn crith talún nó cogadh nó tubaiste eile in aice leat, go mbeidh sé nó comhleacaithe leis ann chun teacht i gcabhair! 

Tá tacaíocht á fháil ag Beartas Gaeltachta The Journal ón Scéim Tuairiscithe ar Dhaonlathas Áitiúil